DxtrometorphanSa isang sulok ng luma at madilim na simbahan sa Quiapo, makikita si Aling Maria. Ang kanyang mga tuhod ay nakabaon sa malamig na semento, unti-unting namamanhid habang binabaybay niya ang mahabang pasilyo patungo sa altar sa pamamagitan ng paglakad nang paluhod. Ang bawat galaw ay may kalakip na kirot—mula sa rayuma ng kanyang binti hanggang sa hapdi ng kanyang gasgas na balat. Sa kanyang isipan, ang bawat sentimetro ng paghihirap na ito ay isang “puntos” sa langit. Isang “sakripisyo” na kailangang ibigay upang dinggin ang kanyang mga dalangin para sa anak na may sakit at para sa sikmurang madalas ay walang laman.
Maya-maya pa, umalingawngaw ang boses ng kura sa buong katedral. Malakas, buo, at tila galing sa langit ang boses na nagsabing: “Mga kapatid, huwag kayong matakot sa inyong mga pasakit. Sapagkat ang mga naghihirap sa lupang ito ang siyang unang bibigyan ng korona sa kabilang buhay. Ang kahirapan ay hindi sumpa; ito ay isang biyaya na naglalapit sa inyo sa Maykapal. Yakapin ninyo ang inyong krus nang may ngiti, dahil ang Diyos ay nasa panig ng mga dukha.”
Lumabas si Aling Maria sa simbahan na tila gumaan ang pakiramdam. Ang kanyang kakarampot na benta sa kakanin na kinuha pa bilang “abuloy” ay hindi na niya inisip. Sa kanyang pananaw, ang kanyang gutom ay “banal.” Ang kanyang pagtitiis ay “marangal.” Ngunit dito tayo dapat tumigil at magtanong nang may brutal na katapatan: Bakit natin minamahal ang mga bagay na sumisira sa atin?
Ang Romantikong Pagtingin sa Sakit
Sino ba ang hindi humahanga sa isang taong “matiisin”? Sa ating lipunan, itinuturing nating mga santo ang mga amang kumakayod hanggang sa mamaga ang mga ugat sa kamay, at ang mga inang tinitiis ang pang-aabuso para sa katahimikan ng pamilya. Itinuro sa atin na ang pagdurusa ay nagpapatatag ng kalooban. Ito ay isang kaisipang “mild” at madaling lunukin dahil ito ang nakagisnan nating moralidad.
Ngunit dito pumasok ang malaking paradox o ang nakakalitong baligtaran: Bakit ang isang institusyong nangangaral ng “pag-ibig” at “buhay” ay tila masugid na sumasamba sa mga simbolo ng kamatayan at sakit?
Tumingin ka sa paligid ng kahit anong simbahan. Makikita mo ang mga imahe ng mga taong pinapahirapan—may mga nakapako sa krus na duguan ang tagiliran, may mga santo na tinitusok ng palaso, at may mga birhen na may pitong saksak ng patalim sa puso. Itinuturo sa atin na ito ang modelo ng “mabuting buhay.” Kung titingnan natin ito nang walang piring sa mata, ito ay isang uri ng espirituwal na masokismo. Sinanay tayo na makita ang ganda sa gitna ng dugo, at dahil doon, hindi na tayo natatakot na magdusa sa kamay ng mga mapagsamantala.
Ang “Trap” ng Masayang Alipin
Isipin mo ang isang bilanggo na nasa loob ng isang madilim na selda. Isang araw, ang kanyang guwardiya ay lumapit at sinabing, “Ang mga kadenang iyan sa iyong paa ay hindi gawa sa bakal; iyan ay gawa sa ‘disiplina’ at ‘pagpapakumbaba.’ Ang bigat niyan ang magliligtas sa iyong kaluluwa.” Ang bilanggo, sa kagustuhang magkaroon ng kahulugan ang kanyang hirap, ay nagsimulang hagkan ang kanyang mga kadena. Nagpapasalamat pa siya sa guwardiya dahil sa “pagkakataong maging banal.”
Ito ang ironya ng doktrina ng pagdurusa. Sa tradisyong Kristiyano, ang kahirapan ay hindi tinitingnan bilang isang problemang dapat sugpuin ng siyensya o ng tamang gobyerno. Sa halip, ito ay itinuturing na isang “estado ng biyaya.” Sinasabi sa mga dukha na ang kanilang tuyong kanin ay mas masarap sa mata ng langit kaysa sa piging ng mga hari.
Ito ang pinakamatalinong paraan ng kontrol na naimbento sa kasaysayan: Ang gawing pangarap ang sarili mong bangungot.
Kapag ang isang tao ay naniwala na ang kanyang pagdurusa ay isang “regalo” mula sa isang dakilang nilalang, hihinto na siya sa paghahanap ng katarungan sa mundo. Bakit mo pa hihilingin na ayusin ang bulok na sistema ng transportasyon o ang mataas na presyo ng bilihin, kung ang bawat pawis at pagod mo ay itinuturing mong “puhunan” para sa langit? Sa ganitong paraan, ang relihiyon ay hindi nagiging gamot; ito ay nagiging isang uri ng pampatulog o anesthesia. Pinapatulog nito ang iyong pandama upang hindi mo maramdaman ang latay ng latigo sa iyong likuran habang patuloy kang nagtatrabaho para sa kapakanan ng iba.
Ang Ironya ng Gintong Pulpito at ang Pobreng Karpintero
Dito tayo dako sa mas brutal na katotohanan na madalas nating iwasan. Habang ang mga tulad ni Aling Maria ay tinuturuang yakapin ang kanilang “krus” at maging kontento sa mumo ng tinapay, ang mga institusyong nagtuturo nito ay madalas na nakalubog sa yaman na hindi kayang ubusin ng pitong henerasyon.
Isang malaking paradox na ang isang paniniwalang nakabatay sa isang “pobreng karpintero” na walang sariling bahay ay nagmamay-ari na ngayon ng mga banko, malalawak na lupain, at mga katedral na gawa sa mamahaling marmol at ginto. Bakit kailangang magtiis ng karaniwang Pilipino sa init at gutom habang ang kanilang mga lider-espirituwal ay nakaupo sa mga trono, protektado ng aircon, at pinalilibutan ng mga bodyguard?
Ang sagot ay simple pero masakit: Ang pagluluwalhati sa pagdurusa ay hindi dinesenyo para sa mga nasa itaas. Ito ay isang “produkto” na ibinebenta sa mga nasa ibaba upang manatili silang nakaluhod.
Ang taong nakaluhod ay mas mababa ang paningin kaysa sa taong nakatayo. Sa pagluhod, ang tanging nakikita mo ay ang paanan ng altar, hindi ang mga kamay na tahimik na kumukuha sa kaban ng bayan o ang mga lider na nakikinabang sa iyong katahimikan. Ang iyong pagtitiis ang siyang nagpapatakbo sa kanilang makinarya. Kung lahat tayo ay tatayo at magsasabing, “Ayoko nang maghirap, gusto ko ng hustisya ngayon,” guguho ang arkitektura ng kanilang kapangyarihan.
Ang “Sinless” na Manlilinlang at ang “Guilty” na Masa
Upang siguraduhin na hindi ka aalis sa ilalim ng kanilang kontrol, kailangang iparamdam sa iyo na ikaw ay “marumi” o “makasalanan.” Ito ang konsepto ng Original Sin. Mula sa iyong unang paghinga, may utang ka na agad. Ipinanganak kang may “dungis.” Ang iyong natural na pagnanasa, ang iyong kritikal na pag-iisip, at ang iyong paghahangad ng kalayaan ay madalas bansagang “tukso” o “kasalanan ng kapalaluan.”
Ito ay isang sikolohikal na kulungan. Kapag naniwala ka na ikaw ay ipinanganak na masama, magiging dependent ka sa institusyong nag-aalok ng “kapatawaran.” Ito ang negosyo ng relihiyon: Sila ang lilikha ng sakit (ang takot sa impyerno at guilt), at sila rin ang magbebenta ng gamot (ang mga sakramento at abuloy). Ang bawat tao ay ginagawang bilanggo ng sarili nilang budhi.
Samantala, ang mga lider—tulad ng mga Papa o mga matataas na pari—ay tinitingnan bilang “sinless” o mga kinatawan ng Diyos na hindi dapat kuwestiyunin. Kahit pa may mga ebidensya ng korapsyon o pang-aabuso, sasabihin sa iyo: “Huwag husgahan ang mga lingkod ng Diyos, sila ay tao lang pero banal ang kanilang katungkulan.” Ito ay isang matinding ironya: Ikaw na nagtatrabaho nang marangal ay makasalanan, pero sila na namumuhay sa yaman ng iba ay “banal.”
Mga Tanong para sa Malalim na Repleksyon:
- Sino ang tunay na nakikinabang sa iyong katahimikan? Sa tuwing sinasabi mo sa sarili mo na “okay lang magtiis,” sino sa paligid mo ang lalong yumayaman habang ikaw ay nananatiling mahirap?
- Ang Diyos ba ay isang sadista? Kung ikaw ay isang magulang, hahayaan mo bang magutom at masaktan ang iyong anak para lang “subukin” ang kanyang pagmamahal sa iyo? Kung hindi mo ito kayang gawin, bakit mo paniniwalaang kaya itong gawin ng isang “Dakilang Ama”?
- Ano ang halaga ng iyong dignidad? Ang iyong pag-iyak ba sa loob ng simbahan ay nagpapabago sa iyong realidad, o nagbibigay lang ito ng panandaliang “high” para bukas ay handa ka na namang muling magpaapi nang walang reklamo?
Ang Paglaya sa Romantikong Pagdurusa
Ang pagdurusa ay hindi kailanman naging banal. Ang gutom ay hindi kailanman naging regalo. Ang sakit ay hindi kailanman naging basbas. Ang mga ito ay mga pisikal at panlipunang kondisyon na dapat nating labanan gamit ang ating talino, agham, at pagkakaisa bilang mga tao.
Ang “stupidity” o ang kahibangan ng ganitong uri ng pananampalataya ay nagsisimula kapag tinanggap natin ang mga kabalintunaang ito nang walang tanong. Kapag naniwala tayo na ang ating pagiging “maliit” at “api” ay nakakatuwa sa paningin ng isang “dakila,” doon tayo nawawalan ng halaga. Ang tunay na paglaya ay hindi matatagpuan sa pagyakap sa iyong krus, kundi sa pagtapon nito, pagtayo nang tuwid, at pagsasabing: “Hindi ako ipinanganak para magdusa; ipinanganak ako para mabuhay nang may dignidad.”
Saan tayo patungo sa susunod?
Ngayong naitanong na natin kung bakit natin minamahal ang ating mga kadena, kailangan nating tingnan ang susunod na pader na nakapaligid sa atin: Ang takot sa katotohanan. Bakit itinuturing na “kasalanan” ang magduda? Bakit mas pinapahalagahan ang mga kwento ng nagsasalitang ahas kaysa sa mga napatunayan ng siyensya? Sa susunod nating artikulo, hihimayin natin ang ironya ng “Scripture Fanaticism” at kung paano pinapanatiling ignorante ang mga tao upang sila ay manatiling palaasa.
Abangan ang Part 2: “Ang Pabula ng Katotohanan: Bakit ang Pagdududa ay Mas Banal kaysa sa Paniniwala?”
Mga Katotohanang Madalas Iwasan: Gabay sa Pagninilay
1. Bakit tila galit ang artikulo sa konsepto ng pagtitiis? Hindi masamang magtiis kung mayroon itong lohikal na layunin (tulad ng pagtatrabaho para sa pamilya). Ang binabatikos dito ay ang “blind suffering”—ang pagtitiis sa pang-aabuso o kahirapan dahil iniisip mong ito ang “gusto ng Diyos.” Ito ay isang panlilinlang na pumipigil sa pag-unlad ng tao.
2. Ibig bang sabihin ay hindi totoo ang “Blessed are the poor”? Sa kasaysayan, ang talatang ito ay madalas na ginagamit ng mga nasa kapangyarihan upang pasunurin ang mga tao. Kung ang kahirapan ay tunay na “blessing,” bakit ang mga nagtuturo nito ay hindi naghahangad na maging mahirap din?
3. Ano ang epekto ng ganitong mindset sa ating bansa? Ang isang lipunan na tinuruan na ang hirap ay “tadhana” ay madaling nakawan. Ang mga korap na lider ay pabor sa mga relihiyosong mamamayan na tanging pagdarasal lang ang alam na solusyon, dahil alam nilang ang mga taong ito ay hindi lalaban sa kalsada para sa kanilang mga karapatan.
4. Paano malalabanan ang “guilt” na itinuro sa atin mula bata? Ang unang hakbang ay ang edukasyon at kritikal na pag-iisip. Unawain na ang “Original Sin” ay isang tool ng institusyon upang maging dependent ka sa kanila. Ang moralidad ay nanggagaling sa empatiya at pagmamahal sa kapwa, hindi sa takot sa parusa.
